1 / 53

JEOMORFOLOJİ

JEOMORFOLOJİ. DIŞ KUVVETLER AKARSULAR. Özgür Güvercin Tarih Notları. A. AKARSU AŞINIM ŞEKİLLERİ. 1. VADİ: Akarsuların aşındırarak içinde aktığı , sürekli inişi olan yatağına denir. Vadi Tipleri:

gayora
Download Presentation

JEOMORFOLOJİ

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. JEOMORFOLOJİ DIŞ KUVVETLER AKARSULAR Özgür Güvercin Tarih Notları

  2. A. AKARSU AŞINIM ŞEKİLLERİ 1. VADİ:Akarsuların aşındırarak içinde aktığı , sürekli inişi olan yatağına denir. Vadi Tipleri: a. Çentik (“v” biçimli) vadi: Akarsu yatakeğiminin fazla olduğu alanlardaderine aşındırmanın etkisiyle oluşurlar.  

  3. b. Boğaz (yarma) vadi:Akarsular tarafından dağların enine yarılması sonucuoluşanve profilleri “u” harfine benzeyen vadilerdir. Türkiye’de en fazla Karadeniz veAkdenizBölgelerinde görülür. Kıyı ile iç kesim arasında önemli geçit yollarıdır.

  4. Boğaz (Yarma-U tipi) Vadi

  5. c.KanyonVadi:Oluşumu boğaz vadilere benzer. Fakat kalkerli arazi üzerinde oluştukları içinyamaçları basamak basamak düzlüktür. Ör: Göksu vadisi ve Köprülü kanyonu. Dünyanın en büyük kanyonu A.B.D’de Colorado kanyonudur.

  6. Aşağıdaki ovalardan hangisi karstik bir bölgede oluşmuştur? • Adapazarı Ovası • Çarşamba Ovası • Gediz Ovası • Çukurova • Elmalı Ovası

  7. Aşağıdaki ovalardan hangisi karstik bir bölgede oluşmuştur? • Adapazarı Ovası • Çarşamba Ovası • Gediz Ovası • Çukurova • Elmalı Ovası

  8. d. Tabanlı vadi:Akarsu yatak eğiminin az olduğu alanlarda yana aşındırmanın etkisiyle oluşur. Ör: Ege Bölgesi akarsu vadilerinde olduğu gibi.

  9. Aşağıdaki vadi tiplerinden hangisinde akarsu debisi daha fazladır? • Yarma • Tabanlı • Çentik • U tipi • Kanyon

  10. Aşağıdaki vadi tiplerinden hangisinde akarsu debisi daha fazladır? • Yarma • Tabanlı • Çentik • U tipi • Kanyon

  11. 2)MENDERES (BÜKLÜM): Akarsu yatak eğiminin azolduğu alanlarda, akarsuyun büklümler yaparak akması sonucu oluşurlar. Menderesler oluşturan bir akarsuyun özellikleri • Yatak eğimi azdır. • Akış hızı azdır. • Aşındırma gücüazalmıştır. • Boyu uzamıştır. • Sık sık yatak değiştirir. • Hem aşındırma hem de biriktirme yapar.

  12. DEV KAZANI Akarsuların şelale şeklindeaktığı yerlerde, suların düşme alanında aşındırmaileoluşan çukurluklara denir. Ör: Manavgat, kurşunlu, Düden şelalelerinde  olduğu gibi.

  13. PERİBACALARI: • Volkanik arazilerde(kalıntüflü arazilerde) sel aşındırması sonucu oluşur. Örnek: Ürgüp, Göreme, Avanos, Ihlara Vadisi çevresinde (Nevşehir) görülür.

  14. KIRGIBAYIR(Badlands, Kötü arazi): **Eğimin fazla , bitkiörtüsünün seyrek olduğu milli, tüflü arazilerde sel sularının araziyi çok sık bir şekilde yarması ile oluşan yer şekilleridir. **En fazla İç Anadolu ve G.Doğu Anadolu Bölgelerinde görülür.

  15. Kırgıbayır arazinin yaygın olduğu bir bölge için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? • Yağış rejimi düzenlidir. • Bitki örtüsü ormandır. • Akarsularında taşımacılık yapılabilir. • Otsu bitkiler odunsu bitkilerden çoktur. • Don olayı görülmez.

  16. Kırgıbayır arazinin yaygın olduğu bir bölge için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? • Yağış rejimi düzenlidir. • Bitki örtüsü ormandır. • Akarsularında taşımacılık yapılabilir. • Otsu bitkiler odunsu bitkilerden çoktur. • Don olayı görülmez.

  17. Aşağıdaki oluşumların hangisinde volkanizma etkili olmamıştır? A. Peribacaları B. Koni C. Maar D. Lagün E. Krater

  18. Aşağıdaki oluşumların hangisinde volkanizma etkili olmamıştır? A. Peribacaları B. Koni C. Maar D. Lagün E. Krater

  19. PLATO: • Akarsular tarafından derince yarılmış yüksek düzlüklere denir. En fazla İç Anadolu Bölgesinde görülür. • İç Anadolu Bölgesi: Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok, Uzun yayla. • Akdeniz Bölgesi: Taşeli ve Teke platoları. • G.Doğu Anadolu Bölgesi: G. Antep ve Ş.Urfa platoları • Doğu Anadolu Bölgesi: Erzurum-Kars platoları. • Ege Bölgesi:Bayat (Yazılı kaya) platosu

  20. AKARSULARDA BİRİKTİRME Akarsu Biriktirmesinde Etkili Olan Faktörler • Yatak eğiminin azalması (en fazla etkili faktör). • Akış hızının azalması. • Yük miktarının artması. • Akımın düşmesi. • Akarsu gücünün azaldığı yerde taşıdığı maddeleri biriktirmeye başlar. Gücünün azaldığı  yerde önce iri maddeleri gücünün tamamen azaldığı yerde ise ince maddeleri biriktirirler. akım -------------------------------------------- -------------------------------------------- --------------------------------------------- zaman

  21. AKARSU REJİMİ

  22. BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ • 1. Birikinti Konisi:Dağlardan inen akarsuveya derelerin taşıdığı malzemeleri, dağ eteğinde eğimin azalması sebebiyle yelpaze şeklinde biriktirmesidir.

  23. 2) Dağ eteği ovası: Birikinti konilerinin birleşmesi sonucu oluşan hafif dalgalıdüzlüklere  denir.

  24. 3)Dağ içi ovası: Etrafı dağlarla çevrili çukur alanlara inen akarsu ve derelerin taşıdıkları malzemeleri yatak eğimlerinin azaldığı yerde biriktirmesi sonucu oluşan düzlüklerdir.

  25. 4)Taraça (Seki): • Akarsuların önce biriktirmesi, sonra tekrar aşındırması ile oluşan basamak şeklindeki düzlüklerdir. Sekiler eski vadi tabanlarıdır. • Akarsuyun tekrar aşındırma yapabilmesi için; • Akımın yükselmesi veya taban seviyesinin yükselmesi gerekir.

  26. 5)Delta ovası:Akarsuların denize döküldüğü yerde taşıdığı malzemeleri biriktirmesiyle   oluşan düzlüklerdir. Ör: Çukurova, Bafra, Çarşamba, gibi.

  27. DELTA OVASI

  28. Delta ovasının oluşabilmesi için: • Döküldüğü deniz sığ olmalı (kıta sahanlığı geniş olmalı) • Kıyı akıntısı olmamalı. • Gel-git olayı kuvvetli olmamalı (okyanus kıyısı olmamalı). • Akarsu bol miktarda alüvyon taşımalı. • Kuzey batı (marmara) akarsularının hiç birisi döküldüğü yerde delta ovası oluşturamaz. (Boğazlardaki akıntıdan dolayı)

  29. I. Gediz Ovası II. Çukurova III. Bafra Ovası IV. Adapazarı Ovası Verilen ovalarımızdan hangilerinin oluşumunda hem tektonik hareketler, hem de delta oluşumu etkilidir? A.Yalnız I B.I ve II C.II ve III D.III ve IV E.Yalnız IV

  30. I. Gediz Ovası II. Çukurova III. Bafra Ovası IV. Adapazarı Ovası Verilen ovalarımızdan hangilerinin oluşumunda hem tektonik hareketler, hem de delta oluşumu etkilidir? A.Yalnız I B.I ve II C.II ve III D.III ve IV E.Yalnız IV

  31. 6)Irmak adası: Akarsu yatak eğimini azaldığı ve yatağın genişlediği yerlerde taşınan alüvyonların yatak içinde birikmesi ile oluşur.

  32. 7)Taban Seviyesi Ovası:Deniz seviyesine yaklaşan akarsuların taşıdığı maddeleri yatağın çevresinde biriktirmesi ile oluşan düzlüklerdir.

  33. Epirojenik hareketlerin etkisi ile oluşan akarsu şekillendirmesi hangisidir? • Menderes • Kanyon • Taraça (Seki) • Tafoni • Kırgıbayır

  34. Epirojenik hareketlerin etkisi ile oluşan akarsu şekillendirmesi hangisidir? • Menderes • Kanyon • Taraça (Seki) • Tafoni • Kırgıbayır

  35. TÜRKİYE AKARSULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ • Yatak eğimleri fazladır. Bunun sonucunda; • Akış hızları fazladır. • Aşındırıcı etkileri fazladır. • Enerji potansiyelleriyüksektir. • Ulaşıma elverişli değillerdir. 2. Rejimleri düzensizdir. 3. Boyları kısadır.

  36. 4. Asi ve Meriç yurdumuz dışında doğup yurdumuz içindeki denize dökülürken, Fırat, Dicle, Kura, Aras ve Çoruh yurdumuzdan doğup yurdumuzun dışında denize dökülürler.

  37. Havza: Akarsuların sularını topladığı bölgeye havza denir. Sularını denize gönderebilen akarsulara açık havza, sularını denize gönderemeyen akarsulara kapalı havza denir. (Tuz gölü, Van gölü, Göller Yöresi).

  38. Sularını denizlere boşlatan akarsular: • Karadeniz’e: Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Çoruh, Bartın Çayı • Marmara Denizi’ne: Susurluk(Simav) • Ege Denizi’ne: Meriç, Bakırçay, B.menderes, K. Menderes, Gediz, • Akdeniz’e: Göksu, Aksu, Manavgat, Dalaman, Seyhan, Asi. • Basra Körfezi’ne: Fırat, Dicle.

  39. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye akarsularının özelliklerinden değildir? • Akış hızı fazla • Rejimi düzensiz • Ulaşımda faydalanılmaz • Erozyona sebep olmaz • Aşındırma etkisi yüksektir

  40. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye akarsularının özelliklerinden değildir? • Akış hızı fazla • Rejimi düzensiz • Ulaşımda faydalanılmaz • Erozyona sebep olmaz • Aşındırma etkisi yüksektir

More Related